English version of this speech:
Dr. Barış Adıbelli – Security Conference in the South Caucasus

Amerikan Avrasyası’nın İnşası

1904 yılında İngiliz jeopolitikçi Mackinder, Kraliyet Coğrafya Enstitüsünde yaptığı konuşmada Avrasya’yı kontrol etmenin dünyayı kontrol etmek anlamına geleceğini söyledi. Bir bakıma Mackinder İngiltere’ye kara hakimiyetini önem vermesini telkin ediyordu; ancak bir deniz imparatorluğu olan İngiltere denizleri kontrol edenin dünyayı kontrol edeceğine inanıyordu ve kara hakimiyeti üzerinden bir dünya İmparatorluğu’nun mümkün olmadığını görüyordu. Dolayısıyla Mackinder’in görüşleri İngiltere’de çok fazla tutulmadı. Fakat bu görüşler yeni dünyada yani ABD’de büyük bir yankı uyandırdı. Mackinder’in görüşlerini ABD kendi milli çıkarlarını göre adapte etti. George Kennan ve Nicholas Spykman ve Zbigniew Brzezinski   gibi Amerikalı jeopolitikçiler Avrasya’yı ABD’nin bir numaralı hedefi haline getirdiler. Öyle ki Soğuk Savaş dönemi sadece ideolojik bir rekabet dönemi değil aynı zamanda bir jeopolitik rekabet dönemiydi ve ABD’nin ana amaçlarının başında Sovyetler Birliği’nin hakim olduğu coğrafyayı ele geçirmek vardı . 20 yüzyılın başından bugüne ABD kendi Avrasya jeopolitiğini inşa etmek için bu coğrafyanın peşindedir .

Özellikle, Zbigniew Brzezinski’nin yazmış olduğu Büyük Satranç Tahtası isimli kitap ABD’nin Avrasya politikası için bir manifesto olduğu gibi aynı zamanda ABD için bir yol haritasıydı; hatta bir el kitabıydı.  

Brzezinski kitabında Avrasya ile ilgili şunları söylüyor:

Avrasya ABD için ana jeopolitik ödüldür. Dünya olayları, 500 yıl boyunca, bölgesel egemenlik için birbirleriyle dövüşen, küresel iktidar peşindeki Avrasyalı güçler ve halklar tarafından belirlenmişti. Şimdi Avrasyalı olmayan bir güç. Avrasya’da öncüdür ve Amerika’nın küresel önceliği doğrudan doğruya Avrasya kıtasındaki hakimiyetini ne kadar süreyle ve nasıl bir etkiyle sürdürüleceğine bağlıdır…

Avrasya yer kürenin en büyük kıtasıdır ve jeopolitik olarak bir eksenidir. Avrasya egemen olan bir güç, dünyanın en ileri ve ekonomik olarak verimli üç bölgesinden ikisini kontrol edebilir. Dünya nüfusunun yaklaşık %75’i Avrasya’da yaşamaktadır ve hem ekonomik girişimler hem de yeraltı zenginlikleri bakımından dünyanın fiziksel zenginliklerinin de çoğu oradadır. Avrasya dünya GSMH’nın %60’şına ve bilinen enerji kaynaklarının dörtte üçüne sahiptir. Avrasya, aynı zamanda dünyanın siyasal olarak en iddialı ve dinamik devletlerinin bulunduğu yerdir.

 ABD’den sonra en büyük altı  ekonomi ve en büyük altı  silah alıcısı Avrasya’da bulunmaktadır. Dünya nükleer güçlerinin beşi Avrasya’da bulunmaktadır. Bölgesel hegemonya ve küresel etki hevesi olan, dünyanın en kalabalık nüfuslu iki devleti Çn ve Hindistan Avrasya’dadır. Amerikan önceliğinin bütün potansiyel siyasi veya ekonomik meydan okuyucuları Avrasya’dadır. Özetle Avrasya’nın gücü büyük ölçüde ABD’nin gücünü gölgede bırakmaktadır. Neye ki Avrasya, Amerika’ya göre siyasal olarak bir bütün oluşturmak için fazla büyüktür. Avrasya, üzerinde küresel öncelik mücadelesini sürdürüleceği bir satranç tahtasıdır.

Görüldüğü üzere bugün  küresel hegemonya üzerine oynana satrancın tahtası Avrasya coğrafyasıdır. ABD, bir asırdan fazla bu coğrafyayı ele geçirmek için bekledi. Zaman zaman hamlelerde bulunsa da bunu başaramadı. ABD’nin Avrasya’yı kontrol etmesini önündekine büyük engel Orta Doğu ve İsrail’dir. İsrail her defasında ABD’ye ayak bağı olmuştur.

Amerikan Avrasyası’nın inşa edilmesi  için iki deniz havzası hayati derecede önemlidir. Bu deniz havzalarında ABD’nin mutlaka varlık göstermesi gerekmektedir: Bunlardan birincisi Karadeniz havzası İkincisi de Hazar Denizi havzasıdır. Biden ile birlikte ABD’nin Avrasya’da var olma mücadelesi yeniden başlamıştır. Ukrayna savaşı bu yönde değerlendirilmelidir. ABD, Ukrayna’yı NATO’ya sadece ve sadece Kırım yarımadası nedeniyle almak  istemiştir. Çünkü Kırım’ı kontrol eden Karadeniz’i kontrol eder. ABD’nin planlarını sezen Rusya elini çabuk tutmuş ve Kırım’ı kontrol altına almıştır. Kırım’da bir NATO üssü kurma fırsatını kaçıran ABD, Ukrayna’yı NATO’ya alma motivasyonunu da kaybetmiştir. Çünkü Kırımsız bir Ukrayna’nın NATO ve özellikle de ABD’nin işine pek de yaramayacaktır.

Bunun yanında, 21. yüzyıl koridorlar yüzyılı olacak. Enerjilerin, malların, hizmetlerin taşındığı koridorlar bu yüzyılın temel belirleyici jeopolitik unsurları olarak ortaya çıkıyor. Özellikle koridorların geçtiği ülkeler, coğrafyalar  stratejik açıdan daha da önemli hale geldi. Öyle ki Petrolü ve doğal gazın üreten ülkeler kadar petrolü ve doğalgazı dünya piyasalarına taşıyan koridorların geçtiği ülkeler de önemli hale gelmiştir; hatta enerjiyi taşıyan ülkeler, enerjiyi  üreten ülkelerden daha stratejik değerli hâle gelmiştir. Zira ürettiğinizi  dünya piyasalarına ulaştıramadığınız  sürece bu kaynakların ülke ekonomisi açısından hiçbir değeri olmayacaktır!

Bölgede ABD!nin İran’a yönelik savaş politikasının ana amacı başta İran’ın enerji kaynakları olmak üzere tüm Avrasya’nın enerji kaynaklarını ele geçirmektir. ABD Çin’e giden enerjiyi kontrol etmek istediği kadar Orta Asya ve Hazar’dan Avrupa Birliği’ne gidecek enerjiyle kontrol etmek istemektedir zira ABD’nin zayıflayan küresel hegemonyası ABD’nin dünyayı kontrol etme adına yeni aparatlar bulmasını gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda Avrasya enerji kaynakları hem Çin’i ve AB’yi kontrol edeceği gibi aynı zamanda Çin ve Rusya arasında olan büyük Avrasya ortaklığını da bir şekilde bozmaya yönelik uygun zemin hazırlayacaktır. Ayrıca Şangay İşbirliği Örgütü’nün üyeleri olan Orta Asya cumhuriyetlerine yönelik Biden döneminde başlayan C5 + 1 toplantılarını Trump da devam ettirmiştir. Özellikle, Trump’ın  Kazakistan’la ve Pakistan’la çok yakın ilişkiler kurduğu gözlerden kaçmamaktadır. Yine ABD, Ermenistan ve Azerbaycan’la stratejik ortaklık anlaşmaları imzalamıştır. ABD Başkan Yardımcısı J.D Vance bu iki ülkeyi ziyaret etmiştir.