English version of this speech:
Erşad Mirbeşiroğlu – Security Conference in the South Caucasus
Güney Kafkasya’da Yeni Güvenlik Ortamı ve İş Birliği Fırsatları
Güney Kafkasya’nın Çatışma Potansiyeli. Bölgede yeni bir jeopolitik yapılanma ortaya çıkmıştır. Azerbaycan devleti 2020 yılında topraklarını Ermenistan işgalinden kurtardıktan sonra bölgede yeni bir güvenlik ortamı oluşmuştur. 2023 yılında Azerbaycan, Hankendi ve çevresindeki bölgeler üzerinde tam egemenliği sağlayarak toprak bütünlüğü sorununu çözmüştür. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in stratejik vizyonuna uygun olarak formüle edilen barış gündemi, bölgede istikrara ve uluslararası işbirliğinin genişletilmesine hizmet etmektedir. Azerbaycan devletinin barış modeli, toprak bütünlüğü, egemenlik ve uluslararası hukuk ilkelerine dayanmaktadır. Azerbaycan’ın jeostratejik konumu, kaynakları ve ulaşım ve lojistik projeleri aracılığıyla bölgede istikrar sağlayıcı bir rol oynamaktadır.
Bölgesel güvenlik sisteminin kurulması. Azerbaycan ve Ermenistan arasında barış süreci. 44 günlük Vatan savaşının ve ardından gelen Eylül 2023 olaylarının sonuçları, Azerbaycan’ın uluslararası alanda tanınan sınırları içinde devlet egemenliğini tamamen yeniden kazanması ve Azerbaycan ile Ermenistan arasında ilişkilerin normalleşme sürecinin başlaması, uzun bir aradan sonra Güney Kafkasya’da bölgesel bir güvenlik sistemi oluşturma olasılıkları üzerine gerçek tartışmalara başlamamıza olanak tanıyor. Zorluklara rağmen, Güney Kafkasya’da etkili bir güvenlik sistemi kurulması konusunda görüşmeler devam ediyor. Bunun için öne sürülen koşullar arasında Ermenistan ve Azerbaycan arasında bir barış antlaşmasının imzalanması, sınırların belirlenmesi, ulaşım bağlantılarının açılması ve bölgenin “öznel” bir yapıya kavuşması, yani birleşik bir siyasi ve ekonomik merkez haline dönüşmesi yer alıyor.
Bölgesel devletler arasındaki siyasi ilişkilerin niteliği, işbirliği fırsatları ve güvenlik konuları. Azerbaycan-Türkiye ittifak ilişkileri. Türkiye-Ermenistan diyaloğu ve bölge üzerindeki etkisi. Yeni “3+3” işbirliği formatı. “3+3” formatı, üç Güney Kafkas devleti (Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan) ve üç bölgesel gücü (Rusya, Türkiye ve İran) bir araya getiren istişare platformudur. Girişim, 44 günlük Vatan savaşının sona ermesinin ardından 2020 yılında, dış aktörlerin doğrudan müdahalesi olmaksızın bölgede güvenlik, ulaşım, ekonomi ve diğer işbirliği alanlarında kapsayıcı bir diyalog kurma amacıyla başlatılmıştır. Bölgesel güvenliği güçlendirmek ve gerilimleri azaltmak. Platform, sınır belirleme ve işaretleme, ulaşım bağlantılarının açılması ve bölgesel güvenliğin sağlanması gibi hassas konuların tartışılması ve çözümlenmesi için bir araç haline gelebilir. Jeopolitik gerilimler bağlamında, format, bölge dışı aktörlerin etkisini azaltma ve istikrarı teşvik etme potansiyeline sahiptir.
Bölge Dışı Devletlerin Çıkarları ve Güney Kafkasya Bölgesindeki Güvenlik ve İşbirliğine Etkileri. Güney Kafkasya’daki bölge dışı devletlerin çıkarları, istikrarsızlıkta önemli bir faktördür. Bu durum, çatışmaların tırmanmasına, bölgesel ülkelerin ekonomik bağımlılığına, güç dengesinin değişmesine ve küresel çatışmalara karışmaya yol açabilir. Ancak risk derecesi, yerel devletlerin bağımsızlıklarını koruma yeteneklerine ve uluslararası mekanizmaların etkinliğine bağlıdır. Bölge için tehlikeli olan bölge dışı devletlerin politikalarını etkisiz hale getirmenin en etkili mekanizması, bölgesel devletler arasındaki işbirliğini yoğunlaştırmaktır. Bu bağlamda, “3+3” formatı (Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan + Rusya, Türkiye, İran), hem bölgesel işbirliğini güçlendirmek hem de güvenlik sorunlarının daha güvenilir bir şekilde çözümü için en etkili işbirliği formatıdır. Bölgesel işbirliğinin gelişmesini ve işleyen bir güvenlik sisteminin kurulmasını etkileyen ana faktör, Azerbaycan, Türkiye, Rusya, İran, Ermenistan ve Gürcistan arasındaki ilişkilerin niteliğidir.
